گفتار و كردارى كه در سلوك طريق عبوديت دارند « 1 » . و در مجمع البيان آمده كه بعضى گفته‌اند : منظور از نعيم صحت و فراغت است ، - نقل از عكرمه . و مؤيد آن روايتى است كه ابن عباس از رسول خدا ( ص ) نقل كرده كه فرمود : دو نعمت است كه بسيارى از مردم در آن مغبونند ، يكى سلامتى و يكى فراغت « 2 » . و نيز در مجمع البيان است كه بعضى گفته‌اند : نعيم عبارت است از امنيت و صحت ، نقل از مجاهد و عبد اللَّه بن مسعود . و اين معنا از امام ابو جعفر و ابى عبد اللَّه ( ع ) نيز روايت شده « 3 » . مؤلف : و در بعضى از روايات ديگر از طرق اهل سنت آمده كه : نعيم عبارت است از خرما و آب خنك . و در بعضى ديگر چيزهايى ديگر ذكر شده ، كه بايد همه آنها حمل شود بر اينكه خواسته‌اند مثالى براى نعمت ذكر كرده باشند « 4 » . و در حديث نبوى از طرق اهل سنت اين معنا نيز آمده كه سه چيز است كه بنده خدا از آن بازخواست نمىشود : يكى خرقه اى كه عورت خود را با آن بپوشاند ، و يكى پاره نانى كه با آن سد رمق كند ، و سوم خانه اى كه از سرما و گرما حفظش نمايد . . . « 5 » اين حديث هم بايد حمل شود بر اينكه خداى تعالى در بازخواست از ضروريات زندگى سختگيرى و مناقشه نمىكند ، و خدا داناتر است .

--> ( 1 ) تفسير برهان ، ج 4 ، ص 502 و 503 . ( 2 و 3 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 534 . ( 4 و 5 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 388 .